مراقبت روزانهمراقبت معمول
واکسن گربه و سگ؛ کدوم لازمه، از چند ماهگی و هر چند وقت؟
واکسن گربه و سگ رو از چند هفتگی شروع کنیم؟ جدول واکسن توله و بچهگربه طبق راهنمای ۲۰۲۴ WSAVA، واکسن سهگانه گربه، واکسن هاری در ایران و فاصله یادآورها.
پیش‌نویس تحریریه · در انتظار بازبینی دامپزشکاین راهنما بر پایه منابع معتبر نوشته شده، ولی هنوز بازبینی دامپزشک نشده و تا اون موقع راهنمای منتشرشده میوو حساب نمی‌شه. منابع و وضعیت بازبینی
پاسخ کوتاه
واکسن تولهسگ و بچهگربه معمولاً از ۶ تا ۸ هفتگی شروع میشه، هر ۲ تا ۴ هفته تکرار میشه و آخرین دوزش باید در ۱۶ هفتگی یا بعد از اون باشه؛ بعد یه یادآور در حدود ۲۶ هفتگی. واکسنهای اصلی گربه (سهگانه) و سگ برای همه لازمن، حتی گربه آپارتمانی. در ایران واکسن هاری هم برای سگ و گربه جزو واکسنهای اصلیه.
خلاصه در یک نگاه
- واکسنهای هسته‌ای (اصلی) برای همه سگ‌ها و گربهها لازم‌ان؛ حتی گربه‌ای که هیچ‌وقت از خونه بیرون نمی‌ره.
- در ایران هاری بومیه و طبق WSAVA، واکسن هاری برای سگ و گربه جزو واکسنهای اصلی حساب میشه.
- دوره واکسن توله و بچهگربه باید در ۱۶ هفتگی یا بعد از اون تموم بشه و یه یادآور در حدود ۲۶ هفتگی داره.
- بعد از اون، واکسنهای اصلی زنده‌ضعیف‌شده معمولاً هر سه سال کافی‌ان؛ ولی معاینه سالانه همچنان لازمه.
- برنامه دقیق رو دامپزشک بر اساس سن، سبک زندگی و منطقه تنظیم میکنه.
توی این مطلب ۹ بخش
واکسن یکی از مؤثرترین کارهاییه که برای سلامت کوچولوت از دستت برمیاد. بیماری‌هایی مثل پاروو در توله‌سگ‌ها یا پانلوکوپنی در بچهگربهها سریع پیش می‌رن و می‌تونن کشنده باشن، در حالی که واکسن به‌خوبی ازشون پیشگیری میکنه. ولی «چه واکسنی، کِی و هر چند وقت» سؤالیه که جوابش در سال‌های اخیر تغییر کرده. این راهنما بر پایه راهنمای ۲۰۲۴ WSAVA نوشته شده که تازه‌ترین جمع‌بندی جهانی در این زمینه‌ست.
واکسنهای اصلی گربه و سگ کدوم‌ان؟
WSAVA واکسن‌ها رو به دو دسته تقسیم میکنه:
- هسته‌ای (Core): برای همه سگ‌ها یا گربهها، در هر جای دنیا، لازم‌ان؛ چون بیماری‌هاشون جدی، شایع یا کشنده‌ن.
- غیرهسته‌ای (Non-core): بر اساس سبک زندگی و خطر هر حیوان توصیه می‌شن.
| سگ | گربه | |
|---|---|---|
| واکسنهای هسته‌ای در همه دنیا | دیستمپر، آدنوویروس (هپاتیت عفونی)، پاروو | پانلوکوپنی، کالیسیویروس، هرپسویروس (رینوتراکئیت) |
| در مناطقی که هاری بومیه (مثل ایران) | هاری | هاری |
| بسته به منطقه و شرایط | لپتوسپیروز (جایی که بیماری بومیه) | لوسمی گربهها (FeLV) برای گربه‌های زیر یک سال و گربه‌های در تماس با بیرون |
| نمونه‌های غیرهسته‌ای | سرفه کِنِل (بوردتلا، پاراآنفلوآنزا) | کلامیدیا و… |
WSAVA صریحاً می‌گه در کشورهایی که هاری بومیه، واکسن هاری برای سگ و گربه هسته‌ای محسوب میشه، «حتی اگه الزام قانونی وجود نداشته باشه». اون چیزی که در ایران بهش «واکسن سهگانه گربه» می‌گن، همون سه واکسن اصلی گربه‌ست: پانلوکوپنی، کالیسی و هرپس.
واکسن هاری سگ و گربه؛ چرا در ایران جدیه؟
هاری بیماری کشنده‌ای برای انسان و حیوانه و وقتی علائم شروع بشه، تقریباً همیشه به مرگ می‌رسه. طبق داده‌های ثبت ملی، در ایران فقط در یک سال (۱۴۰۰) بیش از ۲۶۰ هزار مورد حیوان‌گزیدگی ثبت شد که بیش از ۸۰ درصدش توسط سگ‌ها بود. مطالعه‌ها نشون می‌دن بخش بزرگی از این گزش‌ها از سگ‌های صاحب‌دار بوده. سازمان جهانی بهداشت برای قطع چرخه هاری، واکسینه‌بودن دست‌کم ۷۰ درصد سگ‌ها رو هدف گذاشته. دستورالعمل کشوری وزارت بهداشت هم توصیه میکنه همه سگ‌ها و گربه‌های خانگی در برابر هاری واکسینه بشن.
واکسن گربه و سگ از چند ماهگی؟ جدول توله و بچهگربه
راهنمای WSAVA برای توله‌ها و بچهگربهها این چارچوب رو پیشنهاد میکنه (برنامه دقیق رو دامپزشکت تنظیم میکنه):
- شروع در ۶ تا ۸ هفتگی.
- تکرار هر ۲ تا ۴ هفته (نه زودتر از هر دو هفته).
- آخرین دوز در ۱۶ هفتگی یا بعد از اون. این مهم‌ترین دوز کل دوره‌ست.
- یادآور در حدود ۲۶ هفتگی (شش ماهگی)، به‌جای یادآور قدیمی یک‌سالگی.
یه نمونه برنامه با فاصله ۴ هفته‌ای که از ۸ هفتگی شروع شده (برای شروع زودتر یا فاصله کوتاه‌تر، تعداد دوزها بیشتر میشه):
| سن تقریبی | بچهگربه | تولهسگ |
|---|---|---|
| ۸ هفتگی (۲ ماهگی) | سهگانه (پانلوکوپنی، کالیسی، هرپس) | دیستمپر، آدنوویروس، پاروو |
| ۱۲ هفتگی (۳ ماهگی) | سهگانه + هاری (طبق برچسب واکسن و نظر دامپزشک) | همون‌ها + هاری (طبق برچسب واکسن و نظر دامپزشک) |
| ۱۶ هفتگی یا بعد | دوز آخر سهگانه | دوز آخر دیستمپر، آدنوویروس، پاروو |
| حدود ۲۶ هفتگی | یادآور | یادآور |
| بعد از اون | معاینه سالانه؛ واکسنهای اصلی معمولاً هر ۳ سال؛ هاری طبق برچسب | معاینه سالانه؛ واکسنهای اصلی معمولاً هر ۳ سال؛ هاری طبق برچسب |
واکسنهای غیرهسته‌ای (مثل لوسمی گربه یا لپتوسپیروز سگ) بر اساس سبک زندگی به این جدول اضافه می‌شن.
چرا ۱۶ هفتگی این‌قدر مهمه؟
توله و بچهگربه از طریق شیر مادر پادتن‌هایی دریافت می‌کنن که در هفته‌های اول ازشون محافظت میکنه. ولی همین پادتن‌ها می‌تونن جلوی اثر واکسن رو بگیرن. مشکل اینجاست که مقدار این پادتن‌ها از یه حیوان به حیوان دیگه، حتی در یه خانواده، خیلی فرق میکنه و معلوم نیست دقیقاً کِی از بین می‌رن. برای همین دوره واکسن باید تا ۱۶ هفتگی ادامه پیدا کنه؛ و طبق راهنمای AAHA/AAFP، حتی در ۱۶ هفتگی هم ممکنه تا یک‌سوم بچهگربهها هنوز پاسخ کامل نداده باشن. یادآور ۲۶ هفتگی دقیقاً برای پوشش دادن همین گروهه.
واکسن گربه و سگ بالغ؛ هر چند وقت یکبار؟
سگ‌های بالغ: بعد از یادآور ۲۶ هفتگی، واکسنهای هسته‌ای زنده‌ضعیف‌شده معمولاً هر سه سال یک بار کافی‌ان؛ چون ایمنی‌شون سال‌ها دوام داره. زدن مکرر و بی‌دلیل این واکسن‌ها فایده بیشتری نداره.
گربه‌های بالغ: برای گربه کم‌خطر (فقط داخل خونه، تک‌گربه، بدون پانسیون)، هر سه سال. برای گربه پرخطر (مثلاً رفت‌وآمد به پانسیون یا زندگی با گربه‌های زیاد)، دامپزشک ممکنه واکسن کالیسی و هرپس رو سالانه و ترجیحاً یکی دو هفته قبل از پانسیون توصیه کنه.
هاری: فاصله یادآورش به قانون محلی و برچسب واکسن بستگی داره (یک یا سه سال). WSAVA هشدار می‌ده که واکسن‌هایی که برای یک سال مجوز دارن رو نباید به‌عنوان واکسن سه‌ساله فرض کرد.
واکسنهای غیرهسته‌ای معمولاً سالانه‌ان و بر اساس خطر هر حیوان تصمیم‌گیری می‌شن.
عوارض واکسن گربه و سگ چقدر شایعه؟
عوارض جدی واکسن نادره. بیشتر واکنشها خفیف و گذران‌ان، مثل کمی بیحالی یا حساسیت محل تزریق در یکی دو روز اول. واکنش‌های حساسیتی شدید معمولاً در یک ساعت اول رخ می‌دن. برای همین خوبه بعد از تزریق مدتی نزدیک درمانگاه بمونی.
در گربهها اگه توده‌ای در محل تزریق دیدی که بیش از چند هفته باقی موند یا بزرگ‌تر شد، به دامپزشک نشون بده.
باورهای اشتباه رایج
- «گربه خونگی واکسن نمی‌خواد.» ویروس‌هایی مثل پانلوکوپنی با کفش و لباس هم وارد خونه می‌شن. واکسنهای هسته‌ای و در ایران هاری، برای گربه خونگی هم لازم‌ان.
- «همه واکسن‌ها باید هر سال زده بشن.» برای واکسنهای هسته‌ای بزرگسالی معمولاً نه؛ ولی تصمیمش با دامپزشکه.
- «واکسن ارزون‌تر از هر جا فرقی نداره.» واکسن باید در زنجیره سرد (۲ تا ۸ درجه) نگهداری بشه؛ واکسنی که گرم شده ممکنه بی‌اثر باشه.
- «آزمایش پادتن جای واکسن هاری رو می‌گیره.» جایی که قانون واکسن هاری می‌خواد، نه.
چک‌لیست تو
- کارت یا دفترچه واکسن کوچولوت رو پیدا کن و تاریخ‌ها رو ثبت کن.
- اگه تازه بچهگربه آوردی یا توله داری، با دامپزشک مطمئن شو آخرین دوز بعد از ۱۶ هفتگی زده میشه و یادآور ۲۶ هفتگی هم در برنامه‌ست.
- واکسن هاری رو فراموش نکن.
- یادآور واکسن‌ها و معاینه سالانه رو بساز تا هیچ‌کدوم جا نمونه.
سؤال‌های رایج
واکسن گربه از چند ماهگی شروع می‌شود؟
طبق راهنمای WSAVA، از ۶ تا ۸ هفتگی (حدود ۲ ماهگی). بعد هر ۲ تا ۴ هفته تکرار میشه تا آخرین دوز در ۱۶ هفتگی یا بعدش زده بشه و یه یادآور هم در حدود ۲۶ هفتگی داره.
واکسن سه گانه گربه برای چیست؟
واکسن سهگانه گربه در برابر پانلوکوپنی (ویروسی که بهخصوص برای بچهگربهها کشندهست)، کالیسیویروس و هرپسویروس (عاملهای اصلی سرماخوردگی گربه) محافظت میکنه. این سه، واکسنهای اصلی همه گربهها هستن.
گربه خانگی که بیرون نمی‌رود هم واکسن لازم دارد؟
بله. ویروسی مثل پانلوکوپنی خیلی مقاومه و با کفش و لباس هم وارد خونه میشه. در ایران واکسن هاری هم برای گربه خونگی توصیه میشه.
واکسن هاری سگ و گربه چند وقت یکبار تکرار می‌شود؟
بسته به برچسب واکسن و قانون محلی، هر یک یا سه سال. واکسنی که برای یک سال مجوز داره رو نباید سه‌ساله فرض کرد؛ تاریخ یادآور رو از دامپزشک بپرس و ثبت کن.
واکسن سگ را کی بزنیم؟
تولهسگ هم مثل بچهگربه از ۶ تا ۸ هفتگی شروع میکنه، هر ۲ تا ۴ هفته تکرار میکنه و آخرین دوز در ۱۶ هفتگی یا بعدش. واکسنهای اصلی سگ دیستمپر، آدنوویروس و پاروو هستن و در ایران هاری هم اضافه میشه.
عوارض واکسن گربه و سگ چیست؟
بیشتر واکنشها خفیف و گذرا هستن: کمی بیحالی یا حساسیت محل تزریق در یکی دو روز اول. ورم صورت، کهیر، استفراغ یا سختی تنفس، مخصوصاً در ساعت اول، یعنی باید فوراً برگردی درمانگاه.
این راهنما به دردت خورد؟
جوابت فقط روی همین دستگاه میمونه و برای کسی فرستاده نمی‌شه.
سؤالی موند؟ از میو بپرس
میو کمکت میکنه نشونه‌ها رو مرتب کنی، سؤال‌های درست رو برای دامپزشک آماده کنی و بدونی قدم بعدی چیه. میو تشخیص نمی‌ده و دارو تجویز نمی‌کنه؛ هر جا لازم باشه، مستقیم می‌فرستتت پیش دامپزشک.
پرونده میو: یادآوری‌ها، وزن و پرونده کوچولوت رو همین‌جا پیش میو نگه دار تا هیچ کاری از قلم نیفته.
منابع و بازبینی
- نویسنده
- تحریریه میوو‌نامه
- بازبینی دامپزشک
- در انتظار بازبینی
- آخرین به‌روزرسانی
- ۸ مهر ۱۴۰۵
- وضعیت انتشار
- پیش‌نویس؛ تا بازبینی در نتایج جست‌وجو نمیاد
- 2024 guidelines for the vaccination of dogs and cats – compiled by the Vaccination Guidelines Group (VGG) of the WSAVA (پنجره تازه)Squires R.A. et al., Journal of Small Animal Practice۲۰۲۴
- 2022 AAHA Canine Vaccination Guidelines (پنجره تازه)American Animal Hospital Association۲۰۲۲
- 2020 AAHA/AAFP Feline Vaccination Guidelines (پنجره تازه)Stone A.E. et al., AAHA/AAFP۲۰۲۰
- Trends in Animal Bites and Rabies-related Deaths in Northern Iran: Implications for Public Health Interventions (پنجره تازه)Davoudi-Kiakalayeh A. et al., Archives of Iranian Medicine۲۰۲۴
- Rabies in Iran: Past, Present and Future (پنجره تازه)Gholami A., Fayaz A., Farahtaj F., Journal of Medical Microbiology and Infectious Diseases۲۰۱۴
این راهنما جای معاینه دامپزشک رو نمی‌گیره. اگه تنفس سخت، بیحالی شدید، تشنج، خونریزی شدید یا مسمومیت احتمالی می‌بینی، منتظر پاسخ آنلاین نمون و همین حالا با نزدیک‌ترین دامپزشک تماس بگیر.
