مسمومیت سگ و گربه؛ علائم، سموم خونگی و اولین کاری که باید بکنی

اگه فکر می‌کنی سگ یا گربه‌ت چیز سمی خورده، لیسیده یا روی پوستش ریخته، همین حالا با دامپزشک یا درمانگاه شبانه‌روزی تماس بگیر، حتی اگه حالش کاملاً خوب به نظر میاد. در مسمومیت، ساعت‌های اول تعیین‌کننده‌ن و بعضی سم‌ها فقط وقتی درمان‌پذیرن که قبل از شروع علائم اقدام بشه.

علائم مسمومیت سگ و گربه

نشونه‌ها بسته به نوع سم خیلی فرق می‌کنن و ممکنه فوراً یا ساعت‌ها تا روزها بعد ظاهر بشن. رایج‌ترین‌هاشون:

• استفراغ یا اسهال
• آبریزش زیاد دهان
• تشنگی زیاد یا تغییر در دفعات ادرار
• بی‌حالی، ضعف یا برعکس بی‌قراری و رفتار عجیب
• لرزش، تلوتلو خوردن یا تشنج
• سختی تنفس، لثه رنگ‌پریده یا قهوه‌ای
• خونریزی یا کبودی بی‌دلیل
• از حال رفتن

مرکز کنترل سموم ASPCA می‌گه حتی اگه حیوان کاملاً عادی رفتار می‌کنه منتظر نمون، چون خیلی از سم‌ها اثر تأخیری دارن و بعد از شروع علائم درمانشون سخت‌تر می‌شه.

سموم رایج خونه کدوم‌ان؟

مرکز کنترل سموم حیوانات ASPCA در آمریکا هر سال صدها هزار تماس درباره مسمومیت حیوانات خونگی دریافت می‌کنه. در فهرست سال ۲۰۲۵ که اسفند ۱۴۰۴ منتشر شد، ترتیب ده دسته اول این بود:

1. داروهای بدون نسخه و مکمل‌ها (حتی کرم‌ها و ماسک‌های پوستی)
2. خوراکی‌ها و نوشیدنی‌ها (انگور و کشمش، آدامس‌های زایلیتول‌دار، پیاز و سیر)
3. داروهای نسخه‌ای انسان (داروهای قلب، ضدافسردگی‌ها و…)
4. شکلات
5. فرآورده‌های دامپزشکی (مثلاً قرص‌های طعم‌دار جویدنی که حیوان یکجا کل قوطی رو خورده)
6. گیاهان و قارچ‌ها
7. سموم موش
8. شوینده‌ها و محصولات خانگی
9. حشره‌کش‌ها
10. مواد مخدر و تفریحی

مرکز دیگه‌ای به اسم Pet Poison Helpline هم در فهرست ۲۰۲۵ خودش نوشت که استامینوفن برای اولین بار وارد فهرست ده سم رایج هم برای سگ‌ها و هم برای گربه‌ها شده.

جدول مواد سمی برای سگ و گربه

سگ شکلات خورد؛ چی می‌شه و چیکار کنم؟

شکلات دو ماده به اسم تئوبرومین و کافئین داره که سگ‌ها خیلی کندتر از ما دفعشون می‌کنن. این مواد قلب و سیستم عصبی رو تحریک می‌کنن. طبق راهنمای دامپزشکی مرک، علائم معمولاً ۶ تا ۱۲ ساعت بعد شروع می‌شن: تشنگی، استفراغ، اسهال، نفخ و بی‌قراری؛ و ممکنه به ضربان تند یا نامنظم، لرزش و تشنج برسن. هرچی شکلات تیره‌تر باشه خطرناک‌تره: پودر کاکائو و شکلات تلخ بدترین‌ان و شکلات سفید تقریباً تئوبرومین نداره (ولی چربی و قندش باز هم مناسب سگ نیست).

اگه سگت شکلات خورده، همین حالا به دامپزشک زنگ بزن و این چهار چیز رو بگو: نوع شکلات، مقدار تقریبی، ساعت خوردن و وزن سگ. همین اطلاعات مشخص می‌کنه مقدار خورده‌شده خطرناکه یا نه. برای سگ‌های کوچیک حتی مقدار کم رو جدی بگیر.

گل لیلیوم؛ خطر شماره یک برای گربه‌ها

همه بخش‌های گیاه لیلیوم (Lilium) و سوسن روز (Hemerocallis) برای گربه سمی‌ان؛ برگ، گل، ساقه، گرده و حتی آب داخل گلدون. گربه‌ای که فقط کمی گرده رو از روی موهاش لیسیده ممکنه دچار نارسایی کلیه بشه. طبق اطلاعات سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، اگه درمان ۱۸ ساعت یا بیشتر عقب بیفته، آسیب کلیه معمولاً برگشت‌پذیر نیست. پس اگه گربه داری، بهترین کار اینه که لیلیوم رو اصلاً به خونه نیاری؛ مخصوصاً در دسته‌گل‌های عید و مهمونی.

داروهای خودمون

کیف دستی روی مبل، قرص افتاده زیر میز یا قوطی دارویی که درش شل بسته شده، از رایج‌ترین منابع مسمومیته. کبد گربه‌ها بعضی داروها رو نمی‌تونه دفع کنه؛ به همین دلیل استامینوفن برای گربه حتی در مقدار خیلی کمتر از یه قرص معمولی خطرناکه. هیچ دارویی رو بدون نسخه دامپزشک به حیوانت نده؛ حتی دارویی که «برای بچه‌ها بی‌خطره».

انگور، کشمش و خوراکی‌های سفره

در یه مرور علمی سال ۲۰۲۴ روی بیش از دو هزار سگ که انگور یا کشمش خورده بودن، حدود یک‌چهارم دچار علائم شدن و بخشی از اون‌ها آسیب حاد کلیه گرفتن. ماده سمی دقیقش هنوز قطعی نیست و مقدار بی‌خطری هم براش شناخته نشده. پس حتی «چند دونه» رو جدی بگیر. غذاهای پرپیاز و پرسیر ایرانی هم برای گربه و سگ مناسب نیستن؛ گربه‌ها به پیاز حساس‌ترن و علائم کم‌خونی ممکنه چند روز بعد ظاهر بشه.

قطره‌ها و اسپری‌های ضدانگل

قطره‌های ضدکک مخصوص سگ که پرمترین دارن، از شایع‌ترین علت‌های مسمومیت گربه در دنیاست. در یه بررسی در بریتانیا، حدود ۱۰ درصد گربه‌های مسموم‌شده با پرمترین تلف شدن. هیچ‌وقت محصول سگ رو، حتی «یه ذره‌ش» رو، روی گربه نزن و اگه سگت رو قطره زدی، طبق توصیه‌های رایج تا حدود ۷۲ ساعت نذار گربه باهاش تماس نزدیک داشته باشه.

کمک‌های اولیه مسمومیت؛ کارهایی که هرگز نباید بکنی

• نمک نده؛ می‌تونه مسمومیت کشنده با سدیم ایجاد کنه.
• شیر، ماست، روغن، خردل یا مایع ظرفشویی به‌عنوان «پادزهر» نده.
• منتظر علائم نمون؛ لیلیوم، انگور، ضدیخ و سموم موش دیر اثر می‌کنن.
• فکر نکن «طبیعی» یعنی بی‌خطر؛ روغن‌های اسانسی نمونه بارزشن.
• داروهای خودت رو برای «کم‌کردن درد» به حیوان نده.

پیشگیری از مسمومیت؛ خونه‌ت رو امن‌تر کن

• داروها، مکمل‌ها و کرم‌ها رو در کابینت دربسته نگه دار، نه روی میز یا در کیف.
• آدامس و خوراکی‌های رژیمی رو دور از دسترس سگ بذار و برچسبشون رو برای «زایلیتول» یا «بیرچ شوگر» چک کن.
• اگه گربه داری، لیلیوم و سوسن رو به خونه نیار و از مهمون‌ها هم بخواه این گل‌ها رو هدیه نیارن.
• ته‌مونده غذا رو در سطل دربسته بریز.
• سم موش و حشره‌کش رو جایی بذار که حیوان به هیچ عنوان بهش دسترسی نداشته باشه، یا از روش‌های بی‌خطرتر استفاده کن.
• شماره یه درمانگاه دامپزشکی شبانه‌روزی نزدیک رو همین حالا در گوشیت ذخیره کن.

همراه هوشمند میوو

سؤالی موند؟ از میو بپرس

میو کمکت می‌کنه نشونه‌ها رو مرتب کنی، سؤال‌های درست رو برای دامپزشک آماده کنی و بدونی قدم بعدی چیه. میو تشخیص نمی‌ده و دارو تجویز نمی‌کنه؛ هر جا لازم باشه، مستقیم می‌فرستتت پیش دامپزشک.

میوو‌پزشک: اگه دلت می‌خواد یه دامپزشک از نزدیک ببینتش، توی میوو‌پزشک شرح‌حالش رو مرتب کن و درخواست ویزیت بده.

گفت‌وگو با میورفتن به میوو‌پزشک

این راهنما جای معاینه دامپزشک رو نمی‌گیره. اگه تنفس سخت، بی‌حالی شدید، تشنج، خونریزی شدید یا مسمومیت احتمالی می‌بینی، منتظر پاسخ آنلاین نمون و همین حالا با نزدیک‌ترین دامپزشک تماس بگیر.