رفتارمراقبت معمول
ترس سگ و گربه از صدای ترقه و رعدوبرق؛ چطور کمکش کنم؟
سگ یا گربه‌ات از صدای ترقه، چهارشنبه‌سوری یا رعدوبرق می‌ترسه؟ نشونه‌های ترس، آماده شدن از چند هفته قبل، کارهای شب پرسروصدا و اینکه دلداری دادن ترسش رو بیشتر میکنه یا نه.
پیش‌نویس تحریریه · در انتظار بازبینی دامپزشکاین راهنما بر پایه منابع معتبر نوشته شده، ولی هنوز بازبینی دامپزشک نشده و تا اون موقع راهنمای منتشرشده میوو حساب نمیشه. منابع و وضعیت بازبینی
پاسخ کوتاه
ترس از صدای بلند در سگها و گربهها خیلی شایعه و بدون کمک معمولاً بهتر نمیشه. شب پرسروصدا یه جای امن و دنج با پتو و وسایل آشنا آماده کن، پنجره و پرده رو ببند، صدای پس‌زمینه پخش کن و اگه اومد پیشت آرومش کن؛ دلداری ترس رو بیشتر نمیکنه. هیچ‌وقت تنبیهش نکن و برای ترس شدید، از چند هفته قبل با دامپزشک مشورت کن.
خلاصه در یک نگاه
- تقریباً نیمی از سگها دست‌کم یه نشونه ترس از صدا نشون می‌دن، ولی کمتر از یک‌سوم صاحبانشون دنبال کمک می‌رن.
- دلداری دادن ترس رو بیشتر نمیکنه. اگه حیوونت دنبال نزدیکیه، کنارش باش.
- آمادگی رو چند هفته قبل شروع کن: پناهگاه امن، تمرین تدریجی با صدا و مشورت با دامپزشک.
- شب پرسروصدا: پرده‌ها کشیده، صدای پوششی، پیاده‌روی و غذا قبل از تاریکی، پلاک و میکروچیپ به‌روز.
- هیچ داروی آرامبخش انسانی به حیوون نده؛ برای ترس شدید، دامپزشک داروی مناسب موقعیتی تجویز میکنه.
توی این مطلب ۱۰ بخش
چهارشنبه‌سوری، جشن‌های عروسی، شادی بعد از فوتبال… برای ما صدای ترقه یعنی هیجان، ولی برای خیلی از سگها و گربهها یعنی یه خطر ناگهانی و بی‌توضیح. شنوایی اون‌ها خیلی حساستر از ماست و صدای انفجار ترقه به گفته انجمن حمایت از حیوانات بریتانیا (RSPCA) میتونه به ۱۵۰ تا ۱۷۵ دسی‌بل برسه. اگه کوچولوت با هر صدای بلند زیر تخت می‌ره یا می‌لرزه، تنها نیستی؛ و خبر خوب اینه که کارهای زیادی از دستت برمیاد.
ترس سگ و گربه از صدا چقدر شایعه؟
در یه مطالعه بزرگ بریتانیایی روی نزدیک به چهار هزار صاحب سگ (Blackwell و همکاران، ۲۰۱۳)، فقط یک‌چهارم صاحبان سگشون رو «ترسو از صدا» می‌دونستن، ولی ۴۹ درصد دست‌کم یه نشونه ترس گزارش کردن. آتش‌بازی شایع‌ترین محرک بود و کمتر از یک‌سوم این صاحبان برای ترس سگشون دنبال کمک رفته بودن. در نظرسنجی ۲۰۲۵ انجمن RSPCA هم ۶۰ درصد صاحبان سگ گفتن آتش‌بازی روی سگشون اثر منفی گذاشته.
گربهها هم در امان نیستن؛ فقط ترسشون بی‌صداتره. سگ معمولاً فعالانه ترس نشون می‌ده، ولی گربه بیشتر پنهان می‌شه و خودش رو جمع میکنه. در یه مطالعه هلندی (۲۰۲۴)، فقط حدود ۲۳ درصد صاحبان گربه‌های ترسو از آتش‌بازی برای این مشکل مشورت گرفته بودن.
ترس از صدا فقط یه شب بد نیست. بعد از یه تجربه سخت، بهبودی ممکنه هفته‌ها تا ماه‌ها طول بکشه، و ترس از یه صدا (مثل ترقه) معمولاً به صداهای دیگه مثل رعد و شلیک هم تعمیم پیدا میکنه.
نشونه‌های ترس سگ و گربه از صدای بلند
در سگ:
- گوش‌های عقب‌خوابیده (یکی از واضح‌ترین نشونه‌ها)
- لرزیدن، نفس‌نفس زدن و آب‌ریزش دهان بدون گرما
- قدم زدن بی‌قرار، پارس یا زوزه
- پنهان شدن، چسبیدن به صاحب یا تلاش برای فرار
- نخوردن غذا، حتی خوراکی‌های محبوب
در گربه:
- پنهان شدن و بیرون نیومدن
- کم خوردن
- راه رفتن بی‌قرار یا جمع کردن بدن
- گاهی ادرار بیرون جعبه خاک
سگ ترسیده رو دلداری بدم یا نه؟
یه باور قدیمی می‌گه نوازش حیوون ترسیده «ترسش رو تقویت میکنه». مرور علمی Riemer (۲۰۲۳) این رو رد میکنه: ترس یه احساسه، نه یه رفتار آموختنی، و دلداری یا خوراکی دادن اون رو بیشتر نمیکنه. اگه حیوونت دنبال نزدیکی به توئه، آروم کنارش باش، با صدای ملایم حرف بزن و نوازشش کن. اگه ترجیح می‌ده تنها و پنهان باشه، همون رو بهش احترام بذار.
در یه نظرسنجی روی بیش از هزار و دویست سگ، غذا دادن یا بازی کردن موقع صدای انفجار با بهتر شدن ترس همراه بود. اگه سگت حتی خوراکی خیلی محبوبش رو هم قبول نمیکنه، یعنی سطح استرسش بالاست و احتمالاً به کمک دارویی نیاز داره.
چند هفته قبل از چهارشنبه‌سوری: آمادگی
برای ایران، چهارشنبه‌سوری مهم‌ترین شبه، ولی صدای ترقه معمولاً از چند روز قبل شروع می‌شه. بهتره آمادگی رو چهار تا شش هفته زودتر، یعنی از اواسط بهمن، شروع کنی.
- یه پناهگاه امن بساز. یه گوشه آروم، ترجیحاً در اتاقی بدون پنجره یا دور از خیابون، با پتو، بالش و یه لباس با بوی خودت. بذار حیوون آزادانه بره و بیاد و از قبل بهش عادت کنه. هرگز در قفسی که بهش عادت نداره حبسش نکن.
- تمرین تدریجی با صدا. در روش حساسیت‌زدایی و شرطی‌سازی متقابل، صدای ضبط‌شده ترقه رو با صدای خیلی کم پخش می‌کنی و همزمان خوراکی یا بازی محبوبش رو بهش می‌دی. به‌تدریج و طی هفته‌ها صدا رو کمی بلندتر می‌کنی، به شرطی که حیوون آروم بمونه. اگه نشونه ترس دید، یه قدم برگرد. این روش بهترین پشتوانه علمی رو داره، ولی نتیجه‌ش همیشه کامل نیست؛ پس فقط بهش تکیه نکن.
- با دامپزشک مشورت کن. مخصوصاً اگه ترس حیوونت شدیده. داروهای موقعیتی باید از قبل تجویز و حتی یه بار امتحان بشن، نه اینکه شب چهارشنبه‌سوری دنبالش بگردی.
- پلاک و میکروچیپ رو چک کن. حیوون ترسیده ممکنه از هر در یا پنجره بازی فرار کنه. پناهگاه‌ها گزارش می‌دن بعد از شب‌های آتش‌بازی، تعداد حیوون‌های گمشده بیشتر می‌شه.
شب ترقه و رعدوبرق؛ چطور آرومش کنم؟
برای همه:
- پنجرهها رو ببند و پرده‌ها رو بکش تا نور انفجارها دیده نشه.
- یه صدای پوششی روشن کن؛ مثل پنکه، تلویزیون یا موسیقی با ضرب.
- خودت آروم بمون و روال عادی خونه رو حفظ کن.
- حواست به در ورودی باشه؛ مهمون‌ها و رفت‌وآمد، راه فرار باز می‌کنن.
برای سگ:
- قبل از تاریکی پیاده‌روی ببرش و غذاش رو بده.
- موقع پیاده‌روی در روزهای نزدیک به چهارشنبه‌سوری، حتماً با قلاده و بند باشه.
- اگه دوست داره، اسباب‌بازی پرشده با غذا یا چیزی برای جویدن بهش بده.
برای گربه:
- از قبل از تاریکی داخل خونه نگهش دار و همه راه‌های خروج رو ببند.
- چند جای بلند و پنهان در دسترسش بذار.
- در یه اتاق کوچیک حبسش نکن و بهزور از مخفیگاه بیرونش نکش.
- جعبه خاک، آب و غذا رو نزدیک جای امنش بذار.
داروی آرامبخش و مکمل برای ترس از صدا
- فرومون‌ها (اسپری یا دیفیوزر): شواهدشون ضعیف یا متناقضه؛ ضرری ندارن، ولی برای ترس شدید کافی نیستن.
- مکمل‌ها، داروهای گیاهی، هومیوپاتی و روغن‌های معطر: در نظرسنجی‌ها تقریباً در حد دارونما (پلاسبو) عمل کردن.
- داروهای تجویزی دامپزشک: برای ترس شدید، داروهای موقعیتی با پشتوانه علمی وجود دارن. مثلاً در یه کارآزمایی کنترل‌شده در شب سال نو، ۷۲ درصد سگ‌هایی که یه ژل دهانی آرامبخش گرفتن نتیجه خوب یا عالی داشتن، در برابر ۳۷ درصد در گروه دارونما. انتخاب دارو و مقدار اون فقط کار دامپزشکه.
اشتباه‌های رایج
- تنبیه کردن یا دعوا کردن به خاطر ترس.
- گذاشتن حیوون در بالکن، حیاط یا پشت‌بام.
- حبس کردن در قفسی که بهش عادت نداره.
- تکیه کردن فقط به فرومون یا مکمل برای ترس شدید.
کِی به دامپزشک یا متخصص رفتار زنگ بزنی؟
اگه حیوونت هر سال با این صداها سختی می‌کشه، همین حالا، خیلی قبل از چهارشنبه‌سوری بعدی، با دامپزشک یه برنامه بلندمدت بچین.
سؤال‌های رایج
چرا سگ از صدای ترقه میترسد؟
شنوایی سگ خیلی حساستر از ماست و صدای ترقه ناگهانی، بلند و غیرقابلپیشبینیه. بعضی سگها حساسترن و ترس از یه صدا معمولاً به صداهای دیگه مثل رعدوبرق هم سرایت میکنه. بدون کمک، این ترس معمولاً خودبهخود بهتر نمیشه.
سگ ترسیده را دلداری بدهیم یا نه؟
آره. آروم کردن سگ ترسیده، ترسش رو «تقویت» نمیکنه، چون ترس یه احساسه نه یه رفتار آموخته. اگه اومد پیشت، آروم نوازشش کن و با صدای ملایم کنارش بمون؛ ولی بهزور بغلش نکن و از جای امنش بیرونش نکش.
شب چهارشنبه سوری با سگ و گربه چه کنیم؟
قبل از تاریکی سگ رو برای دستشویی ببر و قلاده و پلاکش رو چک کن. پنجرهها و پرده‌ها رو ببند، صدای پس‌زمینه مثل تلویزیون یا موسیقی آروم پخش کن و یه جای امن با پتو و وسایل آشنا آماده کن. گربه رو داخل خونه نگه دار و درها رو مراقب باش.
برای آرام کردن سگ از صدای ترقه قرص بدهیم؟
هیچ آرامبخش انسانی به سگ یا گربه نده. برای ترس شدید، دامپزشک میتونه داروهای مخصوص رو از چند روز یا چند هفته قبل تجویز کنه و تمرینهای عادتدهی رو هم پیشنهاد بده. زودتر از شب ترقه وقت بگیر.
گربه از صدای بلند میترسد؛ چه کنم؟
گربهها معمولاً قایم میشن. بذار در مخفیگاهش بمونه، بیرونش نکش و آب، غذا و جعبه خاک رو نزدیکش بذار. پنجرهها رو ببند و مطمئن شو راهی برای فرار به بیرون نداره.
این راهنما به دردت خورد؟
جوابت فقط روی همین دستگاه میمونه و برای کسی فرستاده نمیشه.
سؤالی موند؟ از میو بپرس
میو کمکت میکنه نشونه‌ها رو مرتب کنی، سؤال‌های درست رو برای دامپزشک آماده کنی و بدونی قدم بعدی چیه. میو تشخیص نمی‌ده و دارو تجویز نمیکنه؛ هر جا لازم باشه، مستقیم می‌فرستتت پیش دامپزشک.
میوو‌پزشک: اگه دلت می‌خواد یه دامپزشک از نزدیک ببینتش، توی میوو‌پزشک شرح‌حالش رو مرتب کن و درخواست ویزیت بده.
منابع و بازبینی
- نویسنده
- تحریریه میوو‌نامه
- بازبینی دامپزشک
- در انتظار بازبینی
- آخرین به‌روزرسانی
- ۸ مهر ۱۴۰۵
- وضعیت انتشار
- پیش‌نویس؛ تا بازبینی در نتایج جست‌وجو نمیاد
- Fear responses to noises in domestic dogs: Prevalence, risk factors and co-occurrence with other fear related behaviour (پنجره تازه)Blackwell E.J., Bradshaw J.W.S., Casey R.A., Applied Animal Behaviour Science۲۰۱۳
- Therapy and Prevention of Noise Fears in Dogs—A Review of the Current Evidence for Practitioners (پنجره تازه)Riemer S., Animals۲۰۲۳
- Dexmedetomidine oromucosal gel for noise-associated acute anxiety and fear in dogs—a randomised, double-blind, placebo-controlled clinical study (پنجره تازه)Korpivaara M. et al., Veterinary Record۲۰۱۷
- Firework aversion in cats and dogs as reported by Dutch animal owners (پنجره تازه)Veterinary and Animal Science۲۰۲۴
- National Dog Survey 2024 results (پنجره تازه)Dogs Trust۲۰۲۴
- Keeping pets safe during fireworks (پنجره تازه)RSPCAبی‌تاریخ
این راهنما جای معاینه دامپزشک رو نمی‌گیره. اگه تنفس سخت، بی‌حالی شدید، تشنج، خونریزی شدید یا مسمومیت احتمالی می‌بینی، منتظر پاسخ آنلاین نمون و همین حالا با نزدیک‌ترین دامپزشک تماس بگیر.
